Verzamelingen •  Afrika  


In Afrika wordt kennis aan de hand van mythen en legenden overdragen van generatie op generatie. Die mythen en legenden worden vaak veraanschouwelijkt door maskers, die als visuele hulpmiddelen dienen. Dat is echter alleen in Centraal-Afrika en West-Afrika het geval. De andere regio’s houden zich aan de islamitische regel die het afbeelden van goden, mensen of dieren verbiedt.

Maskers hebben zeer uiteenlopende vormen en zijn vervaardigd in tal van materialen. Ze zijn de vertolksters van het animisme dat aan alle wezens en dingen een ziel toekent en gelooft dat ze een deel van de geestenwereld in zich kunnen opnemen. Voorouders en overledenen of dieren en planten die worden weergegeven door maskers zijn de bemiddelaars van de geesten op aarde. Dierenmaskers zijn overigens bijzonder talrijk in West-Afrika. Ze bieden de mogelijkheid om het imaginaire en het abstracte af te beelden zonder menselijke vormen te gebruiken. Ze verbeelden de levenskracht van de natuur en de onzichtbare wezens waarmee de mens probeert te pacteren.

Inwijdingsrituelen zijn in het kader van het animisme van het grootste belang omdat ze het voor de ingewijden mogelijk maken om de boodschap die door de kunst wordt doorgegeven te begrijpen en omdat hij hen het vermogen geeft „bezielde“ voorwerpen te vervaardigen. Hier rijst de vraag van de authenticiteit van Afrikaanse kunstvoorwerpen. Die kan niet bepaald worden aan de hand van de leeftijd van een voorwerp of van zijn artistieke waarde. Men moet rekening houden met het kader waarin het gebruikt wordt en onderzoeken in welke mate de voorvaderlijke rituelen voor fabricatie ervan in acht werden genomen. In Afrika is elke etappe van de fabricatie van een masker geritualiseerd: van de keuze van de materialen (hout en heilige materialen en/of dragers van een bepaalde symboliek) en de kleuren tot hun ontheiliging en hun vernieling. Niets wordt aan het toeval overlaten omdat het masker een ziel heeft en omdat het levend is. Vanzelfsprekend betekent dat niet dat de esthetiek irrelevant is, maar vaak is de macht van een masker afhankelijk van de zorgvuldige waarop het wordt vervaardigd en van de evenwichtige vormen ervan.

Ten slotte moet vermeld worden dat de maskertradities bijzonder levendig zijn, dat ze deel uitmaken van het dagelijks leven van de bevolkingen en dat ze dus evolueren. De esthetische waarden veranderen, de invloeden nemen toe en alleen hun heilig karakter blijft.